โปรดอย่าลองดี วันนี้จีนมีไฟฟ้า

ที่มาภาพ: https://www.abc.net.au/news/2025-08-13/china-turns-into-electrostate-after-staggering-renewable-growth/105555850

แ ม้สงครามอิหร่านและการปิดช่องแคบฮอร์มุซในปี 2026 ก่อให้เกิดการหยุดชะงักของอุปทานน้ำมันครั้งประวัติศาสตร์ แต่จีนสามารถบริหารจัดการวิกฤตราคาน้ำมันแพง (Oil Shock)[1] ได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยเปลี่ยนบทบาทจาก “ผู้รับราคา” (Price Taker) เป็น “ผู้กำหนดราคา” (Price Maker หรือ Swing Importer) ของตลาดโลก ส่งผลให้ราคาน้ำมันดิบ Brent ทรงตัวอยู่ระดับต่ำกว่าบาร์เรลละ 100 - 120 ดอลลาร์สหรัฐแทนที่จะพุ่งทะลุ 200 ดอลลาร์สหรัฐ[2] กลยุทธ์หลัก 5 ด้านที่จีนใช้รับมือกับวิกฤตครั้งนี้ได้แก่[3]

1. ลดการนำเข้าและหันไปพึ่งพาคลังสำรองน้ำมันขนาดใหญ่ (Strategic Stockpiling) แทนที่จะเร่งแย่งซื้อน้ำมันในตลาดโลกแข่งกับประเทศอื่น จีนลดการนำเข้าน้ำมันดิบทางทะเลลงอย่างมากถึงร้อยละ 40 - 50 (ลดลงประมาณวันละ 3.5 ถึง 5.4 ล้านบาร์เรล)

จีนใช้ประโยชน์จากคลังสำรองน้ำมันดิบเชิงยุทธศาสตร์และเชิงพาณิชย์ที่มีอยู่ประมาณ 1,200 – 1,500 ล้านบาร์เรล (สะสมมาตั้งแต่ปลายปี 2024) มาชดเชยอุปทานที่หายไป สามารถรองรับการบริโภคภายในประเทศได้นานกว่า 100 วันโดยไม่สร้างแรงกดดันต่อราคาน้ำมันโลก

2. ควบคุมและแทรกแซงกลไกตลาดโรงกลั่นภายในประเทศ (Refinery Mandates) รัฐบาลจีนเข้าควบคุมกิจกรรมของโรงกลั่นน้ำมันเพื่อปกป้องประชาชน (ผู้บริโภค) โดยใช้มาตรการ

                    2.1 ระงับและจำกัดการส่งออกน้ำมันสำเร็จรูป (เช่น เบนซิน ดีเซลและน้ำมันเครื่องบิน) เพื่อเก็บไว้ใช้ในประเทศ

                    2.2 ลดกำลังการผลิตของโรงกลั่น (Run rates) ลงมาอยู่ที่ระดับประมาณ 71.6% เพื่อสะท้อนการนำเข้าที่ลดลง

                      2.3 กำหนดเพดานราคาเชื้อเพลิงขายปลีกในประเทศ (Price Caps) โดยคณะกรรมการพัฒนและปฏิรูปแห่งชาติ (NDRC) ช่วยซับแรงกระแทกจากราคาพลังงานโลกไว้ครึ่งหนึ่งเพื่อไม่ให้กระทบต่อค่าครองชีพโดยตรง

          3. การเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาดและการขนส่งระบบไฟฟ้า (Mass Electrification) โครงสร้างพื้นฐานทางพลังงานที่จีนลงทุนเปลี่ยนผ่านมาตลอดยี่สิบปีช่วยลดการพึ่งพาน้ำมันอย่างเห็นได้ชัดโดยทำให้[4]

                      3.1 อัตราการเข้าถึงตลาดของรถยนต์ไฟฟ้า (EV) และไฮบริดในจีนพุ่งสูงเกิน 50% ประกอบกับรถสาธารณะและ Ride-hailing กว่า 93% เป็น EV ทำให้ความต้องการใช้น้ำมันเบนซินและดีเซลลดลงในสัดส่วนตัวเลขสองหลัก

                      3.2 ประชาชนหันไปเดินทางด้วยระบบรถไฟความเร็วสูงแทนเครื่องบิน (ยอดผู้โดยสารเที่ยวบินในประเทศลดลง 7-8% เนื่องจากตั๋วแพงขึ้นจากค่าภาษีน้ำมัน) ซึ่งระบบรถไฟของจีนมากกว่า 80% ขับเคลื่อนด้วยพลังงานไฟฟ้าที่ผลิตจากถ่านหินและพลังงานหมุนเวียนหมุนเวียนภายในประเทศ [1, 2]

4. การกระจายแหล่งอุปทานและการขนส่งทางบก (Supply Diversification) จีนไม่ได้พึ่งพาน้ำมันผ่านช่องแคบฮอร์มุซเพียงอย่างเดียว แต่มีสัดส่วนจากแหล่งนอกเขตความเสี่ยงตะวันออกกลางเกินครึ่งหนึ่ง โดยเพิ่มการนำเข้าน้ำมันราคาถูกจากรัสเซียผ่านท่อส่งน้ำมันไซบีเรียตะวันออก - มหาสมุทรแปซิฟิก (ESPO) และกองเรือเงา (Shadow Fleet) เพิ่มขึ้นวันละ 2.1 ล้านบาร์เรล รวมทั้งการลักลอบนำเข้าน้ำมันราคาพิเศษจากอิหร่านและเวเนซุเอลาผ่านช่องทางทางเลือกได้อย่างต่อเนื่อง

5. การใช้เทคโนโลยีถ่านหินทดแทน (Coal-to-Chemicals) จีนมีปริมาณสำรองถ่านหินสูงถึงร้อยละ 13 ของโลก (แต่มีน้ำมันดิบเพียงร้อยละ 1-2) การปรับตัวในภาคอุตสาหกรรมปิโตรเคมีที่ขาดแคลนวัตถุดิบตั้งต้นจากน้ำมันดิบ โรงงานในมณฑลทางตะวันตกเฉียงเหนือของจีนได้เพิ่มกำลังการผลิตเปลี่ยนถ่านหินเป็นเคมีภัณฑ์ (Coal-to-Chemicals) เป็นสองเท่า เพื่อผลิตแนฟทา (Naphtha) สารโพลีเมอร์และน้ำมันดีเซลทดแทน ทำให้ราคาสินค้าอุตสาหกรรมไม่พุ่งสูง

วิกฤตน้ำมันครั้งนี้พิสูจน์ให้เห็นว่าจีนกลายเป็นมหาอำนาจรูปแบบใหม่ที่เรียกว่า “Electrostate” (รัฐพลังงานไฟฟ้า)[5] ที่สามารถใช้อุตสาหกรรมไฟฟ้า คลังสำรองน้ำมันลับและมาตรการสั่งการจากส่วนกลาง ควบคุมโครงสร้างพลังงานทั้งระบบได้ภายในเวลาไม่กี่สัปดาห์ โดยจีนสามารถสร้างความได้เปรียบเหนือนานาประเทศที่ยังคงติดกับดักการพึ่งพาน้ำมันดิบแบบดั้งเดิม[6]

การปะทะกันทางยุทธศาสตร์พลังงานและสภาพภูมิอากาศ (climate change) ระหว่างจีนและสหรัฐฯนำไปสู่การการสร้างอิทธิพล (Spheres of Influence) โลกอาจแบ่งเป็น 2 ขั้ว สหรัฐฯเน้นการส่งเสริมอุตสาหกรรมเชื้อเพลิงฟอสซิล (น้ำมัน ก๊าซธรรมชาติ)และพลังงานนิวเคลียร์หรือ “Petrostate” (รัฐปิโตรเลียม) สนับสนุนการส่งออกพลังงานฟอสซิล ลดความสำคัญนโยบายด้านสภาพภูมิอากาศและปกป้องผลประโยชน์พลังงานดั้งเดิม[7]

ขณะที่จีนเป็นผู้นำระดับโลกด้านการเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาด เป็นศูนย์กลางการผลิตและส่งออกแผงโซลาร์เซลล์ กังหันลม รถยนต์ไฟฟ้า (EV) และแบตเตอรี่ โดยเฉพาะการขยายตลาดสู่ยุโรปและกลุ่ม Global Southใช้ความได้เปรียบด้านต้นทุนและห่วงโซ่อุปทาน (Supply chain) สร้างอิทธิพลทางเศรษฐกิจและภูมิรัฐศาสตร์

           สำหรับไทย การปฏิรูปโครงสร้างราคานํ้ามันเพิ่มความเสี่ยงด้านกฎระเบียบให้กับผู้ประกอบธุรกิจปลายนํ้า กระทรวงพลังงานจะปฏิรูปโครงสรางราคาน้ำมันจะมีผลบังคับใช้ใน 29 ต.ค. 2026 โดยถอดรายการ “ต้นทุนแฝง” ที่รวมอยู่ในราคาหน้าโรงกลั่นออก ได้แก่ ค่าขนส่ง ค่าประกันภัย ค่าสูญเสียระหว่างขนส่งและค่าสํารองนํ้ามันเชื้อเพลิง คาดว่าการเปลี่ยนแปลงดังกล่าวจะทําใหราคาหน้าโรงกลั่นลดลงลิตรละ 0.09 - 0.35 บาทและช่วยลดภาระค่าใช้จ่ายด้านเชื้อเพลิงของผู้บริโภคได้ปีละ 10,800 ล้านบาท

---

[1] Oil Shock คือภาวะราคาน้ำมันดิบเพิ่มขึ้นอย่างฉับพลัน รวดเร็ว และรุนแรงอย่างมีนัยสำคัญภายในระยะเวลาสั้นๆ โดยมีสาเหตุจากเหตุการณ์ทางภูมิรัฐศาสตร์​การหยุดชะงักของอุปทาน และความต้องการของพลังงานโลกที่เพิ่มขึ้นอย่างกะทันหัน ซึ่งมักทำให้เกิดผลกระทบตามมา คือ ภาวะเศรษฐกิจชะงักงัน (Stagflation) จากภาวะเงินเฟ้อ (Inflation) และเศรษฐกิจโตช้า

[2] How China and U.S. eased the Middle East oil shock and kept prices from spiking even higher CNBC Spencer Kimball @spencekimball Published Fri, May 15 2026 Available at: https://www.cnbc.com/2026/05/15/china-us-oil-iran-war-strait-hormuz-trump-xi.html

[3] How China Managed the Oil Shock Foreign Policy October 2, 2026, By Zongyuan Zoe Liu, a columnist at Foreign Policy and the Maurice R. Greenberg Fellow for China Studies at the Council on Foreign Relations. Available at:https://foreignpolicy.com/2026/10/02/china-oil-reserves-refiners-energy-crisis-coal-petrochemicals/

[4] The Quiet Stabilizer: How China Managed The Hormuz Oil Shock, And What It Means For Everyone Else – Analysis August 31, 2026 By Gergely Salát https://www.eurasiareview.com/31082026-the-quiet-stabilizer-how-china-managed-the-hormuz-oil-shock-and-what-it-means-for-everyone-else-analysis/

[5] How we made it: will China be the first electrostate? FINANCIAL TIMES Jana Tauschinski and Nassos Stylianou PublishedMay 20 2025 https://www.ft.com/content/e1a232c7-52a0-44dd-a13b-c4af54e74282?syn-25a6b1a6=1

[6] How China’s Oil Fortress Could Reshape the Global Energy Order Modern Diplomacy By

Sana Khan July 16, 2026 Available at: https://moderndiplomacy.eu/2026/07/16/how-chinas-oil-fortress-could-reshape-the-global-energy-order/

[7] Cleaning Up Ep.191 ตอน “Petrostate USA vs Electrostate China — Place Your Bets” โดยพิธีกร Michael Liebreich และ Bryony Worthington Available at: https://www.youtube.com/watch?v=1gfKFGLbPO4&t=1901s

About Kim
Kim is a retired civil servant, specializing in intelligence analysis. He loves productivity hacks, minimalist workflows and CSI series.